Geneza i cele projektu

Nasz projekt powstał z potrzeby połączenia dwóch ważnych obszarów: ochrony lokalnego dziedzictwa oraz rozwijania kompetencji cyfrowych osób dorosłych mieszkających na terenach wiejskich w Polsce i na Słowacji.

Przez wiele lat wiedza o życiu wsi była przekazywana przede wszystkim w rozmowach, podczas wspólnej pracy, lokalnych uroczystości, rodzinnych spotkań czy wykonywania tradycyjnych zajęć. W ten sposób zachowywano pieśni, przepisy, zwyczaje, rodzinne historie, lokalne nazwy, rzemiosło oraz pamięć o ważnych miejscach i wydarzeniach. Wiele z tych opowieści nigdy nie zostało zapisanych ani udokumentowanych. Istniały tak długo, jak długo ktoś je pamiętał i przekazywał kolejnym osobom.

Obecnie ten naturalny sposób przekazywania tradycji stopniowo zanika. Zmienia się styl życia, znikają dawne zawody i zwyczaje, a młodsze pokolenia coraz rzadziej mają okazję słuchać historii opowiadanych przez starszych mieszkańców. Wraz z odchodzeniem osób, które pamiętają dawne wydarzenia, może również znikać część lokalnej historii i tożsamości.

Jednocześnie coraz więcej codziennych spraw przenosi się do internetu. Narzędzia cyfrowe są potrzebne do kontaktu z instytucjami, zdobywania informacji, komunikacji z rodziną, edukacji czy promocji lokalnych działań. Nie wszyscy jednak mają takie same możliwości swobodnego korzystania z technologii. Problem ten jest szczególnie widoczny na terenach wiejskich, gdzie poziom kompetencji cyfrowych jest niższy niż w dużych miastach. Dla części osób dorosłych korzystanie ze smartfona, nagrywanie dźwięku, przesyłanie zdjęć, zapisywanie plików czy publikowanie materiałów nadal wiąże się z obawą przed popełnieniem błędu.

Partnerzy z Polski i Słowacji zauważyli więc podobne potrzeby swoich społeczności. Z jednej strony istnieje konieczność rozwijania praktycznych umiejętności cyfrowych, a z drugiej potrzeba zachowania lokalnych historii, wspomnień i tradycji. Tak powstał pomysł projektu, w którym technologia nie jest celem samym w sobie, lecz narzędziem służącym do dokumentowania i promowania dziedzictwa polskiej i słowackiej wsi.

Głównym celem projektu jest rozwijanie kompetencji cyfrowych osób dorosłych poprzez pracę z materiałami, które są im bliskie i dobrze znane. Uczestnicy nie uczą się obsługi programów na przypadkowych przykładach. Fotografują własne miejscowości, nagrywają wspomnienia mieszkańców, opisują lokalne zwyczaje, zbierają opowieści rodzinne oraz zaznaczają ważne miejsca na cyfrowych mapach. Dzięki temu nauka ma dla nich konkretny i zrozumiały sens.

Projekt opiera się na założeniu, że osoby dorosłe, w tym seniorzy, nie są jedynie osobami mającymi braki w zakresie technologii. Są przede wszystkim nosicielami wiedzy, doświadczeń i pamięci lokalnej. Ich historie stanowią punkt wyjścia do nauki. Smartfon, aparat, mikrofon, program do obróbki zdjęć czy mapa internetowa pomagają tę wiedzę uporządkować, zapisać i przedstawić szerszemu gronu odbiorców.

W czasie projektu uczestnicy uczą się wykonywania i porządkowania zdjęć, nagrywania dźwięku, tworzenia krótkich filmów, przygotowywania opisów oraz korzystania z cyfrowych map i narzędzi do opowiadania historii. Rozwijają również umiejętności związane z bezpiecznym korzystaniem z internetu, ochroną danych, prawami autorskimi, zgodą na wykorzystanie wizerunku oraz odpowiedzialnym publikowaniem materiałów.

Ważnym celem projektu jest także ochrona dziedzictwa niematerialnego. Cyfrowa narracja nie zastąpi żywej tradycji, ale może pomóc ją zachować. Pozwala nagrać głos osoby opowiadającej o dawnych czasach, połączyć stare fotografie ze współczesnymi zdjęciami, opisać lokalny zwyczaj lub stworzyć mapę miejsc ważnych dla mieszkańców. Dzięki temu historie, które wcześniej były znane jedynie niewielkiej grupie osób, mogą zostać przekazane dzieciom, wnukom i kolejnym pokoleniom.

Istotny jest również międzynarodowy charakter projektu. Polską i słowacką wieś łączy przywiązanie do miejsca, znaczenie rodziny, wspólnoty, tradycji i pracy. Wspólne działania pozwalają uczestnikom poznać podobieństwa i różnice między obiema kulturami. Jedna grupa może opowiedzieć o kaszubskim zwyczaju, druga o słowackiej tradycji, a następnie wspólnie stworzyć cyfrowy zbiór historii, zdjęć, nagrań i map.

Projekt ma więc trzy główne cele: podnoszenie praktycznych kompetencji cyfrowych osób dorosłych, ochrona lokalnego dziedzictwa oraz rozwijanie współpracy między społecznościami wiejskimi z Polski i Słowacji. Jego najważniejszym założeniem jest pokazanie uczestnikom, że technologia może być prosta, przydatna i bliska codziennemu życiu.

Zamiast przekonywać mieszkańców wsi, że muszą nadążyć za cyfrowym światem, projekt pokazuje im, że ich historie są ważne i warto przedstawić je przy pomocy nowoczesnych narzędzi. Dzięki temu uczestnicy rozwijają nowe umiejętności, ale jednocześnie wzmacniają poczucie własnej wartości, sprawczości i dumy z miejsca, z którego pochodzą.

Mobilność trenerów pracujących z osobami dorosłym z obszarów wiejskich.

Mobilność ponadnarodowa trenerów odbyła się w dniach 30 października–4 listopada 2025 roku na Kaszubach i była pierwszym ważnym etapem merytorycznym projektu. Wzięło w niej udział 10 trenerów i edukatorów osób dorosłych – po pięciu przedstawicieli Fundacji Kaszëbi we swiecë oraz słowackiej organizacji RegioDev. Uczestnicy zajmowali się między innymi edukacją cyfrową, animacją społeczną, kulturą lokalną, nowymi mediami oraz pracą z seniorami i mieszkańcami terenów wiejskich.

Głównym celem spotkania było opracowanie podstaw metodologii „Cyfrowy folklor”. Jej założeniem było połączenie nauki prostych i praktycznych narzędzi cyfrowych z dokumentowaniem lokalnego dziedzictwa. Mobilność rozpoczęła także prace nad publikacją edukacyjną, która miała zawierać gotowe scenariusze warsztatów dla osób dorosłych zagrożonych wykluczeniem cyfrowym.

Pierwsze zajęcia poświęcono analizie potrzeb mieszkańców obszarów wiejskich. Trenerzy wymieniali się doświadczeniami z pracy z seniorami, członkami organizacji lokalnych i osobami, które rzadko korzystają z technologii. Zwracano uwagę na takie problemy jak brak pewności siebie, trudności z obsługą urządzeń, ograniczony dostęp do internetu oraz niedostatek zajęć dopasowanych do realiów życia na wsi.

Na tej podstawie określono cztery główne obszary rozwijania kompetencji: fotografię mobilną, dokumentowanie lokalnych miejsc i historii, nagrywanie dźwięku oraz tworzenie prostych materiałów filmowych. Ważnym elementem była także wizyta w Muzeum Zachodniokaszubskim w Bytowie, podczas której uczestnicy analizowali, w jaki sposób tradycyjne treści mogą być przedstawiane przy użyciu nowoczesnych narzędzi.

W kolejnych dniach trenerzy testowali programy Snapseed, GIMP, SoundBridge i ArcGIS. Sprawdzali nie tylko ich możliwości, ale przede wszystkim to, czy są wystarczająco proste i czy można je wykorzystać podczas pracy z osobami starszymi. Dużo uwagi poświęcono tempu prowadzenia zajęć, prostym instrukcjom, pracy krok po kroku oraz sposobom wspierania uczestników, którzy obawiają się technologii.

Bardzo ważne były konsultacje z przedstawicielkami Kół Gospodyń Wiejskich z Nakli, Sylczna, Sulęczyna i Parchowa oraz spotkanie z Radą Seniorów Gminy Parchowo. Dzięki nim trenerzy mogli poznać rzeczywiste potrzeby przyszłych uczestników warsztatów. Rozmawiano o trudnościach związanych z korzystaniem z technologii, ale także o tym, jakie elementy lokalnej kultury warto zachować. Wskazywano między innymi rodzinne historie, dawne zwyczaje, rękodzieło, tradycje kulinarne, pieśni, lokalne legendy oraz miejsca ważne dla mieszkańców.

Podczas mobilności uczestnicy pracowali również nad metodą cyfrowego storytellingu. Przygotowywali przykłady krótkich opowieści opartych na wspomnieniach, zdjęciach, nagraniach, historii miejsc i działalności lokalnych społeczności. Część zajęć odbywała się w terenie, gdzie trenerzy testowali ćwiczenia fotograficzne i dokumentowali wybrane elementy kaszubskiego dziedzictwa.

Efektem wspólnej pracy było opracowanie koncepcji interaktywnej mapy cyfrowej, która miała łączyć fotografie, nagrania dźwiękowe, filmy i krótkie opisy. Powstały również założenia dwunastu scenariuszy warsztatowych dotyczących fotografii mobilnej, lokalnej historii, dźwiękowej mapy wspomnień oraz dokumentacji filmowej.

Każdy scenariusz miał zawierać jasne cele edukacyjne, instrukcje dla prowadzących, propozycje ćwiczeń, sposób sprawdzania efektów oraz wskazówki dotyczące pracy z seniorami i osobami o niskich kompetencjach cyfrowych. Zaplanowano także pilotaż zajęć w Polsce i na Słowacji, aby przygotowane materiały mogły zostać sprawdzone w praktyce i później poprawione.

Ostatni dzień przeznaczono na podsumowanie rezultatów i ustalenie dalszego podziału pracy. Trenerzy uzgodnili strukturę publikacji, harmonogram spotkań online oraz zasady wspólnego przygotowywania kolejnych materiałów. Zaplanowano korzystanie z Dysku Google, regularne spotkania na platformie Zoom oraz konsultacje po każdym warsztacie pilotażowym.

Mobilność zakończyła się opracowaniem zarysu metodologii „Cyfrowy folklor”, struktury publikacji edukacyjnej oraz planu działań na kolejne miesiące. Spotkanie stworzyło podstawy wszystkich dalszych rezultatów projektu, w tym warsztatów pilotażowych, publikacji i późniejszej mobilności dorosłych uczestników. Był to etap, podczas którego partnerzy nie tylko wymienili się doświadczeniami, ale przede wszystkim wspólnie przygotowali praktyczny model pracy z osobami dorosłymi z terenów wiejskich.

Opracowanie skryptu „Cyfrowy folklor” i warsztaty lokalne w ramach testowania rozwiązań.

Prace nad skryptem edukacyjnym „Cyfrowy folklor” oraz testowaniem zawartych w nim rozwiązań trwały od listopada 2025 roku do maja 2026 roku. Był to jeden z najważniejszych etapów projektu, ponieważ łączył pracę ekspertów z praktycznym sprawdzeniem materiałów podczas zajęć z osobami dorosłymi z terenów wiejskich.

Celem działania było stworzenie publikacji, która nie będzie wyłącznie opisem metody, ale przede wszystkim gotowym narzędziem do prowadzenia warsztatów. Skrypt miał wspierać edukatorów pracujących z osobami o niskich kompetencjach cyfrowych, zwłaszcza z seniorami i mieszkańcami małych miejscowości.

Punktem wyjścia były założenia wypracowane podczas wcześniejszej mobilności trenerów z Polski i Słowacji. Ustalono wtedy, że nauka technologii powinna opierać się na tematach bliskich uczestnikom, takich jak lokalna historia, tradycje, rzemiosło, rodzinne wspomnienia i dziedzictwo kulturowe. Technologia miała być narzędziem pomagającym dokumentować i promować to, co dla uczestników ważne, a nie celem samym w sobie.

Pierwszy etap prac trwał od listopada 2025 roku do stycznia 2026 roku. Dziesięciu trenerów z Polski i Słowacji wspólnie opracowało strukturę publikacji oraz 12 scenariuszy warsztatowych. Zespół pracował zdalnie, korzystając z Dysku Google i regularnych spotkań na platformie Zoom. Podczas spotkań omawiano poziom trudności ćwiczeń, ich przydatność oraz możliwość wykorzystania podczas pracy z osobami starszymi i uczestnikami mającymi niewielkie doświadczenie cyfrowe.

Scenariusze podzielono na cztery bloki. Pierwszy dotyczył podstaw cyfrowego opowiadania historii, planowania narracji, bezpieczeństwa, praw autorskich i ochrony wizerunku. Drugi obejmował fotografię mobilną, wykonywanie zdjęć smartfonem, kompozycję, zajęcia terenowe oraz prostą obróbkę i archiwizację fotografii. Trzeci blok poświęcono nagrywaniu wywiadów, dźwięków miejsca i tworzeniu dźwiękowej mapy wspomnień. Czwarty dotyczył filmowania, montażu oraz łączenia tekstu, zdjęć, dźwięku i filmu w jedną cyfrową opowieść z wykorzystaniem ArcGIS StoryMaps.

Od lutego do kwietnia 2026 roku scenariusze były testowane podczas warsztatów lokalnych w Polsce i na Słowacji. W każdym kraju utworzono grupę 12 dorosłych uczestników. Po stronie polskiej byli to głównie mieszkańcy terenów wiejskich związani z lokalnymi organizacjami i Kołami Gospodyń Wiejskich, w tym z KGW Nakla. Znaczną część grupy stanowiły osoby starsze, posiadające dużą wiedzę o lokalnej kulturze, ale niewielkie doświadczenie w korzystaniu z technologii. Na Słowacji uczestnikami byli mieszkańcy regionu Veľký Krtíš, działający w lokalnych stowarzyszeniach, grupach folklorystycznych i organizacjach społecznych.

Warsztaty pozwoliły sprawdzić, czy przygotowane instrukcje są zrozumiałe, a ćwiczenia możliwe do wykonania przez osoby zagrożone wykluczeniem cyfrowym. Uczestnicy uczyli się robić zdjęcia smartfonem, porządkować i obrabiać fotografie, tworzyć krótkie opisy oraz dokumentować lokalne miejsca, przedmioty, krajobrazy i rodzinne pamiątki.

W kolejnych zajęciach nagrywali wspomnienia, wywiady i dźwięki charakterystyczne dla swoich miejscowości. Uczyli się zadawania pytań, obsługi nagrywania w telefonie oraz dbania o jakość dźwięku. Następnie przygotowywali proste materiały filmowe dotyczące lokalnych historii, zwyczajów i ważnych miejsc. Ostatnim etapem było łączenie wszystkich elementów w spójną narrację cyfrową.

Po każdym warsztacie trenerzy z Polski i Słowacji spotykali się online i omawiali przebieg zajęć. Analizowali, które ćwiczenia były najbardziej angażujące, co sprawiało uczestnikom trudność oraz które instrukcje należało uprościć. Zwracano uwagę na tempo pracy, potrzebę indywidualnego wsparcia oraz problemy techniczne, takie jak starsze modele telefonów, brak wolnej pamięci czy niestabilny dostęp do internetu.

Dzięki obserwacjom skrypt był na bieżąco poprawiany. Uproszczono część poleceń, dodano więcej przykładów, doprecyzowano czas wykonywania ćwiczeń i rozbudowano wskazówki dla trenerów pracujących z seniorami. Publikacja nie powstała więc wyłącznie na podstawie wiedzy ekspertów, ale została sprawdzona przez osoby, do których była kierowana.

W maju 2026 roku zakończono prace redakcyjne i przygotowano ostateczną wersję skryptu. Publikacja zawiera wprowadzenie do problemu wykluczenia cyfrowego na terenach wiejskich, opis metodologii, pełny zestaw 12 scenariuszy warsztatowych oraz wnioski i rekomendacje wynikające z pilotażu.

Skrypt został opracowany w języku polskim i angielskim oraz udostępniony na otwartej licencji. Dzięki temu mogą z niego korzystać organizacje społeczne, biblioteki, domy kultury, kluby seniora, Koła Gospodyń Wiejskich i edukatorzy osób dorosłych.

Rezultatem działania było nie tylko przygotowanie publikacji, ale także stworzenie sprawdzonego modelu edukacji cyfrowej mieszkańców terenów wiejskich. Warsztaty pokazały, że osoby o niskich kompetencjach cyfrowych mogą skutecznie uczyć się nowych technologii, gdy zajęcia są prowadzone spokojnie, krok po kroku i w oparciu o tematy, które są im bliskie. Dzięki temu „Cyfrowy folklor” wspiera jednocześnie rozwój umiejętności cyfrowych i ochronę lokalnego dziedzictwa.

„Cyfrowy folklor” – mobilność grupowa dorosłych słuchaczy (ostateczne testowanie opracowanych rozwiązań oraz promowanie lokalnego dziedzictwa kulturowego na poziomie ponadnarodowym).

Mobilność ponadnarodowa dorosłych słuchaczy odbyła się w dniach 25–31 maja 2026 roku na Słowacji i była kulminacyjnym etapem projektu. Łączyła wszystkie wcześniejsze działania: metodologię „Cyfrowy folklor”, doświadczenia z warsztatów lokalnych oraz rezultaty pracy trenerów z Polski i Słowacji.

Głównym celem mobilności było praktyczne wykorzystanie przez uczestników zdobytych kompetencji cyfrowych w środowisku międzynarodowym. Ważnym elementem było także wspólne dokumentowanie dziedzictwa kulturowego Kaszub oraz słowackich regionów Hont i Novohrad. Uczestnicy mieli nie tylko ćwiczyć obsługę narzędzi cyfrowych, ale również tworzyć konkretne materiały pokazujące historię, tradycje i codzienne życie lokalnych społeczności.

Do wyjazdu uczestnicy przygotowywali się przez kilka miesięcy. Każda osoba ukończyła wcześniej cykl 12 warsztatów lokalnych, podczas których rozwijała umiejętności związane z fotografią mobilną, nagrywaniem dźwięku, tworzeniem krótkich filmów, dokumentowaniem przestrzeni oraz budowaniem cyfrowych opowieści.

W mobilności uczestniczyły 24 osoby dorosłe – po 12 z Polski i Słowacji. Byli to głównie mieszkańcy terenów wiejskich, w dużej części seniorzy oraz osoby zaangażowane w działalność społeczną i kulturalną. Polską grupę tworzyły przede wszystkim członkinie Kół Gospodyń Wiejskich z Nakli i Sylczna oraz mieszkańcy gmin Parchowo i Sulęczyno. Po stronie słowackiej uczestniczyli mieszkańcy regionów Hont i Novohrad związani z lokalnymi stowarzyszeniami, grupami folklorystycznymi i inicjatywami społecznymi.

Przejazd grupy z Polski odbył się 24 maja 2026 roku, a powrót 1 czerwca. Zastosowano transport współdzielony, zgodny z zasadami zrównoważonego rozwoju i promowanym w programie Erasmus+ podejściem do ograniczania wpływu podróży na środowisko.

Pierwszy dzień przeznaczono na integrację oraz poznawanie dziedzictwa regionu Hont. Uczestnicy poznali historię Hrušova, działalność lokalnej społeczności i sposoby ochrony tradycji. Obserwowali między innymi pokaz wypieku regionalnych lepników, odwiedzili muzeum i dom ludowy oraz uczestniczyli w spotkaniu z dziecięcym zespołem folklorystycznym. Już podczas tych działań wykonywali zdjęcia, nagrania i krótkie notatki, które później wykorzystali w cyfrowych opowieściach.

Kolejne zajęcia miały charakter terenowy. Uczestnicy pracowali w polsko-słowackich zespołach, dokumentując krajobraz, lokalne symbole i miejsca związane z historią regionu. Odwiedzili między innymi Kalwarię Hrušovską i punkty widokowe. W ramach warsztatów „Dźwiękowa mapa wspomnień” nagrywali odgłosy otoczenia, rozmowy z mieszkańcami oraz krótkie wywiady dotyczące lokalnych historii.

Ważnym elementem programu było uczenie międzypokoleniowe. Uczestnicy odwiedzili szkołę, obiekty sakralne i miejsca związane z codziennym życiem mieszkańców. Poznawali różne sposoby postrzegania lokalnego dziedzictwa przez osoby starsze i młodsze. Zebrane fotografie, nagrania i informacje posłużyły następnie do tworzenia krótkich cyfrowych narracji.

Jednym z najważniejszych etapów mobilności było laboratorium „Digital Folklore Lab”. Uczestnicy porządkowali zgromadzone materiały, opracowywali opisy miejsc, zaznaczali lokalizacje GPS i przygotowywali strukturę wspólnej mapy. Korzystali z ArcGIS, przypisując fotografie, nagrania, filmy i teksty do konkretnych punktów. Uczyli się także podstawowej obróbki grafiki, dźwięku i materiałów filmowych.

Podczas wizyty w miejscowości Vinica uczestnicy poznawali kolejne tradycje, produkty regionalne i historie mieszkańców. Prowadzili rozmowy, wykonywali dokumentację fotograficzną i filmową, a następnie tworzyli krótkie materiały promujące dziedzictwo regionu. Program obejmował również warsztaty graficzne inspirowane folklorem Kaszub, Hontu i Novohradu oraz wprowadzenie do wykorzystania sztucznej inteligencji w przygotowywaniu materiałów edukacyjnych i promocyjnych.

Ostatni dzień przeznaczono na ukończenie rezultatów oraz ich prezentację. Uczestnicy dopracowali wspólną mapę cyfrową, wybierali najlepsze zdjęcia, przygotowywali opisy i porządkowali nagrania. Omawiali również zasady odpowiedzialnej promocji lokalnego dziedzictwa w mediach społecznościowych.

Mobilność zakończyła się publiczną prezentacją przygotowanych materiałów. Uczestnicy pokazali fotografie, nagrania audio, krótkie filmy, mikroopowieści oraz interaktywną mapę dokumentującą dziedzictwo kulturowe Kaszub, Hontu i Novohradu.

Najważniejszym rezultatem działania było praktyczne wykorzystanie umiejętności zdobytych podczas wcześniejszych warsztatów. Uczestnicy potwierdzili, że potrafią samodzielnie wykonywać zdjęcia, nagrywać dźwięk i film, przygotowywać krótkie opisy oraz łączyć różne materiały w cyfrowe historie.

Mobilność pokazała również, że osoby dorosłe, w tym seniorzy z terenów wiejskich, mogą skutecznie korzystać z nowoczesnych technologii, gdy nauka odbywa się krok po kroku i dotyczy tematów bliskich ich życiu. Połączenie edukacji cyfrowej z lokalnym dziedzictwem okazało się skutecznym sposobem rozwijania kompetencji, wzmacniania aktywności społecznej i ochrony pamięci o miejscach, tradycjach i mieszkańcach.

Galeria